پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم نمونه‌ی عالی و برجسته از اخلاق و فضایل  انسانی بود، به همین دلیل خداوند در قرآن اخلاقش را به بزرگی یاد کرده است: «لَقَدْ کَانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ» یا «وَ إِنَّکَ لَعَلی خُلُقٍ عَظِیمٍ». اصحاب پیامبر در وصف اخلاق پیامبر آورده اند که : «كَانَ خُلُقُهُ الْقُرْآنَ» (اخلاقش قرآن بود). یعنی نمونه‌‌ای عملی برای تطبیق آموزه‌های قرآن کریم بود.

نمونه های درس آموز از اخلاق پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم):

مهـربـانی

پیامبر (ص) فرموده است: «الرَّاحِمُونَ يَرْحَمُهُمُ الرَّحْمَنُ ارْحَمُوا مَنْ فِى الأَرْضِ يَرْحَمْكُمْ مَنْ فِى السَّمَاءِ»؛ خداوند مهربان به مهربانان مهربانی می‌کند، به کسانی که در زمین هستند مهربانی کنید تا آنکه در آسمان است به شما مهربانی کند.

تصاویری از مهربانی پیامبر :

مهربانی با کودکان

مردى باديه نشين نزد نبى اكرم (ص) آمد و گفت: ما كودكان را نمى بوسيم. آيا شما مى بوسيد؟. پيامبر خدا (ص) فرمود: « أَوَأَمْلِكُ لَكَ أَنْ نَزَعَ اللهُ مِنْ قَلْبِكَ الرَّحْمَةَ »؛

اگر خداوند، رحمت را از قلبت بيرون آورده است، من نمى توانم برايت كارى انجام دهم.

در روایتی دیگر آمده است پیامبر حسن بن علی(ع) را می‌بوسیدند که عربی بادیه نشین گفت: من ده فرزند دارم و هیچ کدامشان را نبوسیدم، پیامبر (ص) فرمود: «إنَّهُ لَا يَرْحَمُ لَا يُرْحَمُ»؛

کسی که مهربانی نکند به او [از جانب خداوند] مهربانی نمی‌شود.

یک مرتبه پیامبر (ص) در حالی که نوه‌اش امامه دختر زینب (س)  را نگه داشته بود نماز می‌خواند، هرگاه به سجده می‌رفت او را بر زمین می‌گذاشت و چون برمی‌خاست او را برمی‌داشت..

مهربانی با زنان

 آن حضرت (ص) همه را به رعایت حال دختران و نیکی به آنان تشویق نموده و می‌فرمودند: «مَنْ يَلِي مِنْ هَذِهِ الْبَنَاتِ شَيْئًا فَأَحْسَنَ إِلَيْهِنَّ كُنَّ لَهُ سِتْرًا مِنْ النَّارِ»؛ هر کس با بعضی از این دختران امتحان شود (صاحب دختر شود) و با ایشان به نیکویی رفتار کند، (دخترانش موجب) حجاب و مانع از آتش (برای او) می‌شوند.

پیامبر (ص) در مورد حق همسر و اهمیت دادن به حق وی و رعایت حال وی بسیار توصیه نمودند و به مسلمانان دستور دادند که در این باره به همدیگر توصیه نمایند و فرمودند: « اسْتَوْصُوا بِالنِّسَاءِ خَيْرًا »؛ پس با زنان به خوبى رفتار كنيد و سفارش مرا در مورد آنان، مد نظر داشته باشيد.

پیامبر بهترین مثال مهربانی با خانواده‌اش بود، حتی وقتی که همسرش می‌خواست بر شتر سوار شود، آن حضرت در کنار شتر ‌نشست و زانویش را بگونه‌ای قرار داد که همسر گرامی اش  پایش را بر آن گذاشت و بر روی شتر سوار شد.

هرگاه دخترش فاطمه(س) به نزدش می‌آمد، دستش را می‌گرفت و می‌بوسید و او را در کنار خود می‌نشاند.