کسانی که صاحب فرزند هستند این حقیقت را به خوبی می دانند که تربیت فرزندان، عملی طاقت فرسا و مسؤولیت بزرگی است که بر دوش والدین نهاده شده است. الله جل و جلاله می فرماید: ای کسانی که ايمان آورده ايد، خود و خانواده ی تان را از آتشی که هيزم آن مردم و سنگ ها هستند دور نگه داريد.

در حدیثی رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید: "هر كدام از شما مسئول است، و از هریک از شما، در مورد زیر دستانش سؤال خواهد شد. رهبر جامعه، مسئول رعیت می ‌باشد. مرد، مسئول خانواده و زیر دستانش می‌ باشد. زن در خانه ی شوهر، مسئول زیر دستان خود است. خدمتگزار، مسئول است و از او در مورد اموال صاحبش و مسئولیت‌ های دیگرش، سئوال خواهد شد".

پس باید هم پدر و هم مادر در تربیت فرزندان با یکدیگر سهیم باشند زیرا اگر یکی از آن ها در مسئولیتش سستی و کوتاهی کند باعث ایجاد نقص و کاستی در تربیت صحیح فرزندان خواهد شد.

 

باید در نظر داشته باشیم که فرزندان را بر اساس مقدار فهم و مرحله ای که در آن قرار دارند تربیت کرد. در این جا به طور مختصر اموری را که باید به فرزندان از همان دوران کودکی بیاموزیم را ذکر می کنیم. از جمله آدابی که باید به کودکان آموزش داده شود عبادتند از:

 

  1. زمانی که فرزندت توانایی سخن گفتن را پیدا کرد، کلمه ی "الله" را به او یاد بده.
  2. زمانی که به وی چیزی به عنوان خوراکی می دهی به دست راستش بده و از او بخواه که با دست راست آن چیز را بگیرد و بخورد.
  3. اگر غذا داغ باشد نباید در آن فوت کنی؛ زیرا رسول الله صلی الله علیه وسلم از فوت کردن در ظرف آب و غذا نهی نموده اند. اگر کودک ببیند که این کار را می کنی او به سرعت این عمل را یاد گرفته و به کار می برد. همین طور هر کاری را که انجام بدهی کودک نیز آن را به سرعت آموخته و به کار می گیرد و این مصداق کلام رسول الله صلی الله علیه وسلم است که می فرمایند: "هر نوزادی بر فطرت سالم (اسلام) به دنیا می‌ آید. اما والدینش، او را یهودی، نصرانی یا مجوسی (زرتشتی) بار می ‌آورند". در حدیثی دیگر آمده است که الله تعالی می فرماید: "همانا من همه ی بندگانم را مسلمان و بر راه راست آفریدم؛ اما شیطان ها آمدند و آنان را از راه اصلی و دینشان دور ساختند".
  4. اگر فرزندت به حرف آمده به وی در هنگام خوردن و آشامیدن، بسم الله را یاد بده، پس از مدتی خودش عادت می کند و می گوید: بسم الله.
  5. زمانی که فهمیدی می تواند ارکان اسلام، ایمان و احسان را یاد بگیرد به او آموزش بده. این امر به سن و عمر کودک محدود نمی شود زیرا توانایی های ذهنی کودکان با یکدیگر متفاوت اند.
  6. یاد دادن وضو و احکام آن به کودکان.
  7. زمانی که در ظرفی غذا می خورد به او یاد بده که از جلو خودش بخورد.
  8. وی را به انجام کارهای نیک عادت بده، زمانی که هفت ساله شد به او نماز را آموزش بده. رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید: "به فرزندانتان در هفت سالگی دستور دهید که نماز بخوانند، زمانی که به ده سالگی رسیدند و از نماز خواندن خودداری کردند آنان را تنبیه کنید، و رختخوابشان را از یکدیگر جدا کنید".
  9. زمانی که فرزندانت به سن ده سالگی رسیدند رختخواب آنان را از یکدیگر جدا کن.
  10. آنان را به روزه گرفتن عادت بده. این کار به وی کمک می کند زمانی که به سن تکلیف رسید برایش سختی و مشکلی در روزه گرفتن ایجاد نشود.
  11. به فرزندت پند و اندرز بده همان طور که لقمان حکیم فرزندش را پند داد. الله تعالی می فرماید: {و زمانی که لقمان پسرش را اندرز می داد به او گفت: «پسر جان! به خداوند شرک نورز. به راستي که شرک ستمی بزرگ است. و به انسان درباره ی پدر و مادرش سفارش کرده ايم، مادرش با ضعف روز افزون او را آبستن بوده است. و باز گرفتنش از شير طی دو سال است. [انسان را سفارش نموده ايم] که شکرگزار من و پدر و مادرت باش که بازگشت همه ی به سوی من است و اگر تو را بر آن داشتند که چيزی را شريک من قرار دهی که کمترين آگاهی از آن نداری، از آنان اطاعت مکن، و در دنيا به خوبی با آنان رفتار کن، و از راه کسی پيروی کن که به سوی من رو کرده است، سپس بازگشتتان به سوی من است آنگاه شما را از آنچه می کرديد آگاه خواهم ساخت. ای پسر جان! اگر - عمل نيک يا بد - به اندازه ی سنگينی دانه ی خردل باشد، آنگاه در درون تخته سنگی يا در آسمان ها يا در زمين باشد، خداوند آن را (در روز قيامت برای حساب) حاضر می گرداند، بی گمان خداوند باريک بين آگاه است. ای پسرم! نماز را بر پا دار، و امر به معروف و نهی از منکر کن، و بر هر آنچه به تو می رسد صبر کن، بی گمان اين ها از كارهایی هستند كه بايد بر آن عزم را جزم كرده و پایداری کرد. و با بی اعتنايی از مردم روی مگردان، و مغرورانه در زمين راه مرو، بی گمان خداوند هيچ متکبر فخر فروشی را دوست ندارد. و در راه رفتنت اعتدال را رعايت کن، و از صدای خود بکاه (و هرگز فرياد نزن) زيرا زشت ترين صداها؛ صدای خران است.}

  12. به فرزندانت یاد بده که هنگام داخل شدن به اتاق دیگران، ابتدا اجازه بگیرند. الله متعال می فرماید: {‏ای كسانی كه ايمان آورده ‌ايد! بايد بردگان شما و همچنين كودكانتان كه به حدّ بلوغ نرسيده‌ اند (ولی مسائل جنسی و عورت و غير آن را تشخيص می ‌دهند، به هنگام ورود به اطاق های خواب دیگران) در سه وقت اجازه بگيرند: پيش از نماز صبح، و در نيمروز هنگامی كه لباس های خود را در می ‌آوريد، و بعد از نماز عشاء. اين سه وقت (ويژه ی خلوت کردن) عورت شما است. بعد از اين سه وقت بر شما و آنان گناهی نيست بدون اجازه وارد شوند. ايشان دور و بر شما در رفت و آمدند و شما نيز دور و بر ايشان در رفت و آمديد. اين گونه خداوند آيه‌ ها را برای شما واضح و روشن می ‌كند (تا خويشتن را در پرتو احكام قرآنی، مؤدب به اخلاق اسلامي كنيد) و خداوند دانای حکیم است.}
  13. زمانی که برایش آیه یا حدیثی را می خوانی معنی آن را نیز به او یاد بده.
  14. قلب فرزندت را متعلق به الله متعال گردان؛ زیرا بسیاری فرزندان دلبسته ی دنیا، مدارک و گواهی ها تحصیلی و غیره می شوند و بدین ترتیب قلب هایشان پر از توهم و خیال می گردد. اما زمانی که قلب متعلق و دلبسته به الله عزوجل باشد از این گونه توهمات رهایی یافته و از انجام امور بد دوری می کنند زیرا الله تعالی را ناظر بر اعمال خود می دانند.









 مسلم ویسی -بخش کودک و نوجوان تبیان کردستان
منابع: قرآن کریم و احادیث صحیح نبوی