معرفی مسجد جامع سنندج (دارالاحسان)

مسجد جامع سنندج یا دارالاحسان که در قلب شهر سنندج قرار دارد، در زمان فتحعلی شاه قاجار توسط امان الله خان اردلان والی و حاکم وقت سنندج ساخته شد. این مسجد که شکوه عینی معماری اسلامی دوره قاجار است به دلیل ویژگیهای خاص یکی از آثار تاریخی و دیدنی استان کردستان می باشد و قدمت این مسجد بر اساس تاریخ های موجود در کتیبه ها و اشعار فارسی به سال 1227 هجری قمری بر می گردد.

 

موقعیت جغرافیایی مسجد:

این بنا در ضلع شمالی خیابان امام خمینی (ره) و در بافت قدیم شهر سنندج قرار دارد محل ساخت مسجد به روی مکان بلند تری نسبت به بافت شهر قرار دارد،  به گونه ای که از بیشتر نقاط شهر به سهولت می توان مناره های آن را دید و معابر و خیابانهایی که در چهار طرف مسجد ایجاد شده اند دسترسی به مسجد را از همه طرف سهل و آسان می سازد.

 

توصیف معماری مسجد :

در این مسجد می توان مجموعه ای از جلوه های هنری را مشاهده نمود ؛ این جلوه های هنری عبارتند از : معماری ، گچ بری ، آجر کاری ، کاشی کاری ، خوشنویسی ، فضا آرایی و ... که از آن حیث می توان جایگاه تجلی هنر و معماری اسلامی قلمداد کرد که هنرهای گوناگون بر روی هم ، فضا و مکان خاصی را پدید می آورند ، فضا و مکانی که برای ایجاد رابطه میان خدا و خلق او مناسب باشد و در عین شکوه و جلال ، آراستگی و تزیین آن ، ذهن انسان را به جای توجه به خدای سبحان به خود مشغول نسازد. زیبایی معنا داری که در معماری اجزاء و عناصر مسجد موج می زند نه تنها انسان را از یاد خداوند غافل نمی سازد بلکه اورا متوجه اشکال و صور روحانی آن می کند. چرا که معمار به واسطه هنر و با استفاده از مصالح و ملزومات کار هنری ، هم زمان با خلق یک بنای زیبا به مفهوم سازی نیز می پردازد. به طوری که بنای ساخته شده با اعتقادات سازندگان آن پیوندی ناگسستنی دارد ، در واقع این ساختمان زیبا جمال پدیدآورنده آن را هویدا می سازد.


بنابراین می توان مسجد دارالاحسان را یکی از ارزشمندترین مساجد استان کردستان از نظر معماری و تزیینات معماری دانست ؛  از ویژگی اصلی این بنا که آن را از میان تمامی بناهای قبل و بعد خود در کردستان متمایز می سازد وسعت کاشی کاریهای آن است ، کاشی در این بنا نه تنها به صورت تزیینی بلکه به عنوان عایقی مطمئن بکار رفته است. ویژگی دیگر این بنا استفاده وسیع از معماران ، آجر تراشان ، کاشی کاران و نجاران اصفهانی در ساخت آن است . همچنین این بنا شامل دو ایوان شرقی و جنوبی ، صحن مرکزی ، شبستان ستون دار با 24 ستون سنگی مارپیچ ، حوض سنگی و تزیینات حجاری منحصر به فرد است ، به تقلید از سنت معماری اسلامی ایرانی دور تا دور صحن حیات مسجد را حجره های دوازده گانه مدرسه ای قرار دارد که بدین ترتیب این بنا کاربردی آموزشی پیدا کرده است که در گذشته از مهمترین دارالعلم های دینی ایران بوده است و بسیاری از علما در این دارالعلم به کسب علوم پرداخته اند.

در این بنا معماران با ذوق و سلیقه سرشار ، مسجد را با سبک و شیوه ای احداث کرده اند که آن را تبدیل به زیباترین جاذبه های فرهنگی استان می کند و هیبت و شکوهی را به نمایش می گذارد که نماینده ذوق سرشار زیبایی شناسی است و منبعی جز ایمان و الهام آسمانی نمی تواند داشته باشد.

 

تزیین آیات قرآنی در مسجد:

 در این بنا در قسمت های گوناگون مسجد از آیات قرآنی هم به عنوان تزیین و هم به لحاظ تناسب کاربردی به حد قابل توجهی استفاده شده است ، استفاده از آیات نورانی کلام وحی به فضای داخل و بیرون مسجد هویت و معنا می بخشد . به طوری که انسان را به جهان معنوی رهنمون می سازد و غالب های ذهنی را درهم شکسته و به مسیری هدایت می کند که تجلی حق تعالی در آن است.


بدون اغراق این بنا از جمله مساجدی است که در آن آیات قرآنی بر سایر تزیینات فزونی یافته است لذا علاوه بر نمای بیرونی در نمای داخلی و سرستونها نیز به صورت گسترده ای از سوره ها و آیات قرآنی استفاده شده است . موقعیت سوره های قرآنی در مسجد اگرچه تابع دستورالعمل خاصی نبوده است ولی با توجه به بررسیهای به عمل آمده قرارگیری آیات و نوشته ها نشانگر هوشمندی بانی ، معمار ، کاشی کار و خوشنویس بوده است.

 

مسجد دارالاحسان که امروزه مسجد جامع سنندج گفته می شود با گذشت زمان بعضی از عناصر و اجزای بنای آن تخریب گردید که با همت حکام وقت و کمک های مردمی مرمت شده است. هم اکنون این مسجد بزرگ که در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است  سر چهار راه شهداء قرار گرفته است و آن را توسعه داده اند تا ظرفیت و گنجایش نمازگزاران و شرکت کنندگان در نماز جمعه را داشته باشد.

 











احمد گویلی - بخش درباره استان تبیان کردستان
منابع:
کتاب سیمای سنندج – اصغر مسعودی
سیمای میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری – محمد ابراهیم زارعی