شاعران ونویسندگان ایران زمین از دیر باز سهم بزرگی در ترویج فرهنگ اصیل ایرانی داشته اند و در این راستا با ناملایمات زیادی روبرو بوده اند. شناخت زندگی این بزرگان وبررسی آثار جاودان آنها از سویی بهانه ایست برای ارج نهادن به مقام بلند آنان واز سوی دیگر انگیزه ای خواهد شد تا جوانان این مرز وبوم به صورت دقیق ومستند با این شاعران ونویسندگان گران سنگ آشنا شوند.

زندگینامه

رودکی - پدر شعر فارسی – یکی از بزرگترین ومشهورترین شاعران ایران است که در میان شعرا وسخنوران، به استاد شاعران و سلطان شاعران و پدر شعر فارسی معروف شده وکیفیت اشعار وی آغازگر راه پیشرفت ادبیات فارسی بود.

نام او ابو عبدالله جعفربن رودکی است که در روستای بنج یکی از روستاهای سمرقند به دنیا آمده است. ادیبان وپژوهشگران درمورد علت نامگذاری نام رودکی نظریه های گوناگونی ارائه داده اند، عده ای بر این باورند که چون وی «رود » مینواخت به او لقب رودکی داده اند اما بیشتر پژوهشگران عقیده دارند چون او در روستای رودک به دنیا آمده است نام رودکی را بروی نهاده اند. در مورد سال تولد رودکی اطلاعات دقیقی در دست نیست اما پژوهشگران با حدس وگمان تاریخ ولادت او را اواسط قرن سوم هجری دانسته اند.

بسیاری از تذکره نویسان براین باورند که رودکی کور مادرزاد بوده است اما عده ای دیگر در آثار خود آورده اند که وی در پایان عمرش مورد غضب پادشاه زمان خود قرار گرفته وبه وسیله آهنی داغ چشمان اورا میل کشیده اند، توجه به  اشعاربه جا مانده از وی درباره طبیعت و وصف دقیق محیط اطرافش از مهم ترین دلایلی است که پژوهشگران وی را کور مادر زاد ندانند.

رودکی درهشت سالگی  حافظ کل قرآن بود ودر همان دوران کودکی و نوجوانی به سرودن شعر می پرداخت و با توجه به آنکه از علم موسیقی نیز اطلاع کافی داشت در نواختن «چنگ» و« رود» مهارت خاصی داشت.

این شاعر گرانقدر در آغاز جوانی از علوم زمان خود آگاهی واطلاع کافی داشت وحتی بسیاری از تذکره نویسان نام «حکیم» را بر وی نهاده اند. رودکی  در اوایل جوانی  به دعوت بلعمی –وزیر دانش دوست سامانیان- به دربار سامانیان راه یافته و شاعر وندیم نصربن احمدبن اسماعیل  -  یکی از مقتدرترین پادشاه سامانیان - شده بود. وی  به خاطر نزدیکی به پادشاه وسرودن اشعاری بسیار زیبا مال وثروت فروانی دریافت کرده بود، به همین علت در میان شاعران هم عصرش بسیار معروف شده  به نحوی که آنها اشعار وی را سرلوحه ی کار خود قرار میدادند وازآن پیروی میکردند.

در سالهای آخر عمر رودکی امیر نصربن احمد از حکومت برکنار شد و وی در این سالها مورد بی مهری وآزار زیادی قرار گرفت تا حدی که مجبور شد بخارا را ترک کرده وبه زادگاه اصلی خویش بازگردد وسرانجام در سال 329 هجری در زادگاه خویش دار فانی را وداع گفته و در همان جا به خاک سپرده شد. آرامگاه او هم اکنون ۱۷۰ کیلومتری شمال شهر دوشنبه و در خاک جمهوری تاجیکستان قرار دارد.

آثار رودکی

رودکی شاعری بود که تمام قالب های شعری را با توانایی کامل  می سرود برای همین پژوهشگران اشعار وی را یک میلیون وسیصد هزار بیت دانسته اند و همین نشان میدهد که در میان شاعران ادب فارسی از لحاظ تعداد ابیات مقام اول را داراست.

مهم ترین اثر او نظم کتاب «کلیله ودمنه»  است. کلیله ودمنه کتابیست رمز آلود از زبان حیوانات که  ابتدا به فرمان امیر نصر بن احمد وبه وسیله ابوالفضل محمد بلعمی از زبان عربی به زبان فارسی ترجمه شد وسپس رودکی آن را به نظم در آورد.هم اکنون از این کتاب رودکی جز اشعار ی اندک چیزی نمانده است.

«سندبادنامه» از دیگر آثار منظوم رودکی است. سند باد نامه همانند کلیله ودمنه در زمان ساسانیان از هند به ایران آمد وبه زبان پهلوی ترجمه شد سپس رودکی آنرا به زبان فارسی به نظم در آورد.

وی به غیر از این آثار دارای شش مثنوی دیگر نیز است که متاسفانه متون اصلی آنها در دسترس نیست وبه گفته مورخان در حوادث تاریخی ودر جنگ ها ویورش های قوم مغول از بین رفته اند.

مضامین اشعار رودکی

سبک شعری رودکی سبک خراسانی بود و در میان قالب های شعری بیشتر در قالب قصیده شعر سروده است ومضامین و محتوای عمده ی آنها وصف طبیعت ، مدح وستایش وشرح حال ومرثیه است.

توجه به آیات قرآن ،حدیث واشاره به سخن بزرگان در آثار شاعران ونویسندگان نشان دهنده ی مطالعه عمیق آنان است و رودکی از جمله شاعرانی است که از قرآن واحادیث نبوی در اشعار خود بهره برده وبه گونه ای زیبا مفاهیم ارزشمندی را در جای جای سروده های خود گنجانده است.

از طرفی رودکی در اشعار خود به افکار حکیمانه ،اندرز وپند توجه داشته است وسعی نموده راه درست را به خوانندگان خود نشان دهد واز طرف دیگر این جهان را همانند خوابی نا پایدار ووبی ثبات میداند وبه آنها توصیه میکند که برای بدست آوردن چنین دنیایی با همدیگر دشمنی نکنند.

رودکی در میان شاعران فارسی بسیار مورد ارج و احترام بوده و کمتر کسی زبان به نکوهش وی گشوده‌است. وی  بر شاعران بعد از خودش نیزتاثیر فراوانی گذاشته و بسیاری از آنها از وی تقلید کرده اند، از نمونه این شاعران می توان به : کسایی مروزی، فرخی سیستانی، ناصر خسرو، سوزنی سمرقندی ،مسعود سعد سلمان، وسعدی ومولانا اشاره نمود.








برزان ذبیحی-بخش ادبیات تبیان کردستان

منابع:

1-چشمه ی روشن/غلامحسین یوسفی

2-استاد شاعران رودکی/ نصرالله امامی

3-با کاروان حله/ امیر حسین زرین کوب

4-تاریخ ادبیات در ایران/  ذبیح الله صفا

5- تاثیر قرآن وحدیث در ادبیات فارسی/  علی اصغر حلبی