وسایل ارتباط جمعی:

 

بارشد و توسعه وسایل ارتباطی و از میان برداشتن مرزهای جغرافیایی فصل جدیدی از تاریخ ارتباطات اجتماعی بوجود آمده است. فصلی که درآن  برتریهای حاصله بر تمامی زمینه های فرهنگی،سیاسی ، اجتماعی ،اقتصادی و نظامی نه با سرنیزه ،بلکه با قدرت رسانه ها ی پیشرفته بویژه رسانه های تصویری در عرض چند ثانیه به دنیا مخابره و انتقال داده میشود . ظهور این پدیده شگفت انگیـز صنعتی (رسانه ) فاصله های طبیعی،جغرافیایی میان آدمیان را تقریبا  برداشته است. دیگر فصل لشکر کشی از طریق آب و خاک و هوا برای آنهایی که می خواهند ایده و خواسته های خود رابرمردمان دیگر تحمیل نمایند کمرنگ شده است و بیشتر تهاجمات بصورت نامریی و از راه امواج برحریم فکر و فرهنگ و اعتقادات بشر انجام می گیرد  چرا که زمان تسخیر ممالک و سرزمینها کهنه شده است و امروز هدف تسخیر افکار انسانهاست  و تمام اینها جز در سایه رسانه های مدرن ارتباطی امکان پذیر نخواهند بود.

امروز امواج بدون هیچ مانعی وارد خانه های ما می شود و تاثیر لازم خود را بی آنکه مخاطبان مختار به پذیرش یا عدم پذیرش آن باشند برجای می گذارد و خواسته یا نخواسته باید بپذیریم که زمین و زمان در سیطره امواج و وسایل ارتباط جمعی قرار گرفته است و برهمین اساس همه روزه شاهد تغییر و تحول در عرصه های مختلف بین المللی هستیم  پس اهمیت رسانه های ارتباط جمعی برکسی پوشیده نیست از میان مهمترین رسانه های ارتبط جمعی تلویزیون بعنوان یکی از اصلی ترین آنها نقش اساسی و مهمی را در عرصه های مختلف ایفا می کند به اعتقاد بسیاری از صاحبنظران و روانشناسان اجتماعی و کارشناسان وسایل ارتباطی اداره و کنترل هر کشور بدونه بهره گیری از این جعبه جادویی امکان پذیر نیست در این راستا نگاهی هرچند گذرا برتاثیر تلویزیون در خانواده که اولین و کوچکتری و شاید سازنده ترین جامعه باشد خواهیم داشت.


چرا تلویزیون ؟

 

امروزه همه ما مشاهده می کنیم که در هر خانه ای تلویزیون وجود دارد و سبب پر شدن اوقات فراغت اعضای خانواده می شود  که همیشه در جلوی چشم حاضر بوده و حضور پررنگی در خانواده دارد. این مساله موجب نگرانی کارشناسان شده چرا که معتقدند می تواند به کم شدن رابطه بین افراد خانواده منجر شود و در این اوضاعی که اعضای خانواده دقایق و ساعات کمی را دور هم جمع می شوند، همین دقایق را نیز به تماشای تلویزیون بپردازند و از یکدیگر فاصله بگیرند.حتی گاهی در بعضی خانواده ها مشاهده می شود که تلویزیون نقش تعیین کننده در ساعات خواب و بیداری و غذا خوردن و حتی معاشرت با اطرافیان را پیدا کرده و به قدری جایگاه پیدا کرده که امور خانوادگی بر اساس برنامه های تلویزیون تنظیم می شود.

 

این نگرانی ها درست است اما مساله ای که نباید از آن غافل شد در نظر گرفتن جوانب مثبت این وسیله است که اگر به درستی از آن استفاده شود می توان از آنها بهره مند شد. در شرایطی که خانواده این قدرت را داشته باشد که تلویزیون و وسایل اینچنینی را تحت کنترل خود گرفته و بر آن مسلط باشد و مقررات خاص خود را برای ساعات تماشای آن داشته باشد، می توان از این وسیله نیز بهره گرفت و در جهت رسیدن به خواسته های خود از آن استفاده کرد. اما این مساله نیازمند توجه کارشناسان و برنامه سازان نیز است تا خانواده ها از بین برنامه های تلویزیونی امکان انتخاب داشته باشند و نیازی به رو بردن به برنامه های سی دی های وارداتی نداشته باشند.یکی از فوایدی که تلویزیون می تواند داشته باشد کارکرد آموزشی آن است؛ به ویژه در مواقعی از سال مانند فصل تابستان که کودکان و نوجوانان اوقات فراغت بیشتری داشته و وقت زیادی را پای برنامه های تلویزیونی می گذرانند، می توان از این فرصت به عنوان فرصتی برای آموزش غیرمستقیم مفاهیم به آنها استفاده کرد.

 

با این حال گاهی دیده می شود در ساخت برنامه برای کودکان و نوجوانان یا حتی بزرگسالان، تنها جنبه سرگرمی مد نظر قرار می گیرد در حالی که نقش رسانه در کاهش آسیب های اجتماعی اثبات شده است.این که برنامه های ورزشی یا تفریحی و سرگرمی در بالا بردن روحیه افراد جامعه و شادی بخشیدن به آنها تاثیر دارد درست است و نیاز است به این برنامه ها پرداخته شود اما در عین حال برنامه های آموزنده ای که قابلیت جذب مخاطب را داشته باشد و توانایی برقراری ارتباط و حفظ بیننده را داشته باشد نیز می تواند در ارتقای فرهنگ و رشد افراد یک جامعه موثر واقع شود.

 

به این منظور اگر از متخصصان بهره گرفته شود و برنامه ریزان با شناخت نیازهای جامعه به تولید برنامه بپردازند می توان بسیاری از الگوهای رفتاری مناسب را جایگزین الگوهای نادرست و رفتارهای نابهنجار کرد. این در حالی است که بعضا دیده می شود خود تلویزیون با برنامه های سطحی و مبتذل رفتار یا کلمات و اصطلاحات نادرست را در جامعه رواج داده و به کار بردن آنها را عادی جلوه می دهد. یکی دیگر از فواید این وسیله این است که با استفاده صحیح و به اندازه، می توان آن را به عاملی در جهت تحکیم پیوندهای خانوادگی تبدیل کرد. کنار هم جمع شدن افراد یک خانواده کنار یکدیگر برای تماشای برنامه مورد علاقه شان و پس از آن بحث و تبادل نظر درباره آن می تواند به رد و بدل کردن نظرهای گوناگون و شناخت بیشتر افراد خانواده از یکدیگر منجر شود که به نوبه خود بسیار مثبت قلمداد می شود. ارائه برنامه های آموزشی و بی نیاز کردن افراد از ثبت نام در کلاس های متفاوت و یا ارائه مشاوره های پزشکی و فرصت صحبت با متخصصان و بسیاری فواید دیگر را هم می توان از اثرات مثبت تلویزیون برشمرد که در اقتصاد خانواده هم می تواند تاثیرگذار باشد.

 

از سوی دیگر، در شرایطی که فضاهای مجازی و بازی های رایانه ای معمولا فعالیتهایی انفرادی هستند، اما تماشای برنامه های تلویزیون معمولا گروهی صورت می گیرد و می تواند باعث ارتباط بین زوج ها و یا فرزندان یک خانواده شود و از انزوای افراد جلوگیری کند که اهمیت بسزایی دارد. نکته ای که در این میان وجود دارد نظارت خانواده ها و انتخاب برنامه های تلویزیونی مناسب است. امروزه که انواع برنامه ها و فیلم ها با موضوعات گاها مخالف ارزش های مورد قبول ما تولید و ارائه می شود، وظیفه خانواده ها برای انتخاب برنامه همسو با ارزش های خانواده بیشتر شده و لازم است دقت داشته باشند که حتی یک فیلم یا سریال یک ساعته یا دوساعته چه تاثیراتی می تواند در شکل گیری شخصیت و باورهای فرزندشان داشته باشد.




تلویزیون و خانواده:


بررسی ها نشان می دهد تلویزیون به عنوان یکی از قدرت مندترین رسانه ها از جایگاهی ویژه و قابل ملاحظه ای نزد خانواده ها برخوردار است همین اندازه از توجه و علاقه مردمی به دست اندرکاران تلویزیون یاد آوری می کند که در برابر آنان مسئول هستند و گستره این مسئولیت از یک سو به مسائل تربیتی و فکری بیننده برمی گردد و از سوی دیگر به سرگرم ساختن وی. بنابراین برای تاثیر گزاری مناسب نیازمند دریافت ودرک الگوهای پیشرفته تری در باره رفتار مردم هستند . امروز تعیین درصد بینندگان یک برنامه ملاک ومعیار سنجش کیفیت آن برنامه قرار می گیرد .اگر چه عوامل روان شناختی دیگری در تماشای  برنامه های تلویزیون وجود دارد اما بنظر میرسد تخیل ، یاد گیری ، همراهی  با اعضاء خانواده و شخصیت های تلویزیونی ، فرار از مشکلات روزمره ازبین بردن بی حوصلگی ، تقویت ارزش های اخلاقی و شخصی، بهبود و اجرای نقش های اجتماعی ، داشتن تفریح و سرگرمی و رهایی از فشار های روحی ازدیگر اهداف تماشای تلویزیون توسط مردم است که توجه به آن ها از سوی دست اندرکاران و برنامه سازان تلویزیونی بسیاری از مشکلات آنان از جمله عدم برقراری تعامل درست میان رسانه و بیننده را حل خواهد کرد و بی توجهی به آن شکاف و فاصله ای جبران ناپذیر میان آن دو رخ خواهد داد که گاهی این شکاف با حضور ناخوانده دیگر رسانه ها پر می شود . و این امر می تواند مرگ تدریجی یک رسانه رارقم بزند.

از سوی دیگر این رسانه در جمع خانواده ها نیازمند کنترل لازم و حساب شده می باشد و اگر چنین شد نتایج مثبتی عاید خانواده ها می شود استفاده از وقت مفید و مناسب ، گزینس برنامه ها ، توجه به آموزش ها و توصیه های لازم و بکارگیری آنها در زندگی نمونه ای از استفاده صحیح یک خانواده از تلویزیون می باشد . با این حال یک خانواده باید همگام با پیشرفت های همه جانبه روز دنیا بویژه در عرصه های مختلف اجتماعی به جلو گام بردارد و شکل زندگی خود را با شکل زندگی مرسوم و البته درست جامعه وفق دهد اینک که در بحث تاثیرتلویزیون برخانواده وارد شده ایم و نقاط ضعف و به عبارت دیگر آسیب ها را شناختیم واضح است که برنامه ریزی در جهت حل مشکلات آن نیز آسان تر خواهد بود .

 

در بحث خانواده ، لازم است  روحیه همبستگی ، ایجاد زمینه مشارکت در رفع مشکلات همدیگر ، انسان دوستی ،دلسوزی و تلاش و کار در جهت رفاء اعضاء خانواده از سوی دست اندرکاران و برنامه ریزان رسانه ها  تقویت  و احترام به فرهنگها و آداب و رسوم مناطق مختلف کشوردر برنامه های تلویزیونی مورد تاکید قرار گیرد .

اگر نگاهی به برنامه های تلویزیونی داشته باشیم به وضوح دیده می شود که بعضی از این برنامه ها خروجی مشخصی ندارند یعنی می توان گفت که تنها سرگرمی و وقت کشی چیز دیگری عاید بیننده نخواهد شد . در این راه هم باید اقدامات لازم و چشمگیری صورت بپذیرد برنامه ها بجای اینکه سردر گم کننده باشند باید هدفمند و روشنگرانه باشند به هر حال مسئولان امر باید به سه نکته مهم یعنی ساختار شناسی مخاطب شناسی و ایده شناسی جهت ارتقاء برنامه های خود دست بیابند نقد ها را بپذیرند و در جهت رفع معایب و ناسازگاریها ی برنامه هابی خود گام بردارند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 آرام عباسی-بخش خانواده اسلامی_ایرانی تبیان کردستان

منابع:

1- جامعه شناسي وسايل ارتباط جمعي، مجله شوراي فرهنگي اجتماعي زنان

سينما و زندگی، اينترنت و جامعه، مجله نگاه حوزه، فصلنامه مطالعات ملي